Çocuk ve Ergenlerde Kaygı Bozuklukları

Çocuklarda Kaygı Bozukluğu Nedir?

Kaygı aslında koruyucu ve doğal bir duygudur; sınav öncesi hafif heyecan ya da karanlıktan çekinme gelişimin olağan parçalarıdır. Kaygı bozukluğundan söz edebilmek için endişenin yaşa göre beklenenden çok daha yoğun olması, haftalarca sürmesi ve çocuğun okulunu, arkadaşlıklarını veya aile yaşamını olumsuz etkilemesi gerekir.

Kaygı bozuklukları çocukluk çağının en sık görülen ruhsal sorunları arasındadır; yaklaşık her on çocuktan birini etkiler. İyi haber şu ki, tedaviye en iyi yanıt veren durumların başında gelir. Yalnız değilsiniz ve bu tablo çocuğunuzun kaderi değildir.

Çocuklarda Hangi Kaygı Bozuklukları Görülür?

Kaygı farklı yaşlarda farklı kılıklara bürünebilir. Kliniğimizde en sık değerlendirilen tablolar şunlardır:

• Yaygın kaygı bozukluğu: okul, sağlık, gelecek gibi pek çok konuda kontrol edilemeyen sürekli endişe
• Ayrılık kaygısı: anne babadan ayrılmakta aşırı zorlanma, yalnız uyuyamama
• Sınav kaygısı: bildiği konuları sınavda unutma, sınav öncesi mide bulantısı ve uykusuzluk
• Okul korkusu ve okul reddi: sabahları karın ağrısıyla uyanma, okula gitmemek için direnme
• Sosyal fobi: derste parmak kaldıramama, topluluk önünde konuşmaktan ve dikkat çekmekten kaçınma
• Obsesif kompulsif bozukluk (OKB): tekrarlayan rahatsız edici düşünceler; elleri sık yıkama, kontrol etme gibi zorlantılar
• Panik bozukluk: ani başlayan çarpıntı, nefes darlığı ve yoğun korku atakları

Kaygılı Çocuk Nasıl Anlaşılır?

Çocuklar çoğu zaman kaygılıyım demez; kaygı kendini bedensel yakınmalar ve davranış değişiklikleriyle gösterir:

• Tıbbi bir neden bulunamayan sık karın ağrısı, baş ağrısı, bulantı
• Ya olursa diye başlayan sorular ve sürekli güvence arayışı
• Yeni ortamlardan, misafirlikten, geziden veya kamptan kaçınma
• Uykuya dalmakta güçlük, sık kabus görme
• Sinirlilik, kolay ağlama, hata yapmaktan aşırı korkma ve mükemmeliyetçilik

Ne Zaman Uzmana Başvurmalı?

Endişeler haftalardır sürüyorsa, çocuğunuz kaygısı yüzünden okuldan, arkadaşlarından veya sevdiği etkinliklerden uzaklaşmaya başladıysa ya da bedensel yakınmalar nedeniyle sık sık doktora gidiyor ve bir neden bulunamıyorsa, çocuk ve ergen psikiyatristi değerlendirmesi önerilir. Erken destek, kaçınma davranışları yerleşip çocuğun dünyası küçülmeden sorunu çözmeyi kolaylaştırır.

Kaygı Bozuklukları Nasıl Tedavi Edilir?

Süreç kapsamlı bir değerlendirmeyle başlar; gerekli görüldüğünde kaygı ölçekleri uygulanır ve aile görüşmesiyle tablo bütüncül olarak ele alınır. Tedavinin temelini, çocuğun kaygıyla baş etme becerilerini adım adım güçlendiren ve kaçınmayı kademeli olarak azaltan bilişsel davranışçı yaklaşımlar oluşturur. Aileye de kaygıyı besleyen kısır döngüleri kırma konusunda rehberlik edilir.

Belirtilerin yoğun olduğu ve terapiyi zorlaştırdığı durumlarda ilaç tedavisi bir seçenek olarak değerlendirilebilir. İlaç ancak gerektiğinde, beklenen yararlar ve olası yan etkiler açıkça konuşularak aile ile birlikte karar verilerek başlanır ve düzenli kontrollerle izlenir.

Ailelere Öneriler

Ebeveyn tutumu, kaygının seyrini doğrudan etkiler. Şu ilkeler süreci destekler:

• Korkularını küçümsemeden dinleyin; bunda korkacak ne var demek kaygıyı azaltmaz, artırır
• Kaçınmayı pekiştirmeyin; korkulan durumun üzerine küçük adımlarla gitmeyi birlikte planlayın
• Sonucu değil cesareti ve çabayı takdir edin
• Kendi kaygınızı yönetmeye özen gösterin; çocuklar ebeveynin sakinliğinden güç alır
• Düzenli uyku, dengeli beslenme ve sınırlı ekran süresi kaygıya karşı koruyucudur