Tik Bozuklukları ve Kekemelik

Tik Bozukluğu Nedir?

Tikler; ani, istemsiz ve tekrarlayıcı hareket veya seslerdir. Göz kırpma, omuz silkme gibi hareket biçimindekiler motor tik; boğaz temizleme, burun çekme gibi ses biçimindekiler vokal tik olarak adlandırılır. Okul çağı çocuklarının önemli bir bölümünde dönem dönem geçici tikler görülür ve bunların çoğu birkaç ay içinde kendiliğinden kaybolur.

Motor ve vokal tiklerin bir arada, bir yıldan uzun sürdüğü tabloya Tourette sendromu denir. Medyadaki abartılı örneklerin aksine Tourette çoğu çocukta hafif seyreder. Tikler stres, heyecan ve yorgunlukla artar; çocuk bir işe odaklandığında genellikle azalır. Çocuğun tikleri bilerek yapmadığını bilmek, ailenin doğru tutumu için ilk adımdır.

Tiklerin Belirtileri Nelerdir?

Tikler genellikle yüzden başlar ve zamanla biçim değiştirebilir; bir tik kaybolurken yenisi ortaya çıkabilir:

• Sık göz kırpma, gözleri devirme, kaş kaldırma
• Burun kırıştırma, yüz buruşturma, ağız hareketleri
• Omuz silkme, boyun ve baş sallama
• Boğaz temizleme, öksürük benzeri sesler, burun çekme
• Kelime veya ses tekrarlama
• Televizyon izlerken, heyecanlıyken veya yorgunken tiklerde belirgin artış

Kekemelik Nedir, Neden Olur?

Kekemelik; konuşma akıcılığının ses ve hece tekrarları, uzatmalar veya bloklar biçiminde bozulmasıdır. İki ile beş yaş arasında, dil gelişiminin hızlandığı dönemde geçici akıcılık sorunları oldukça sıktır ve çoğu çocukta kendiliğinden düzelir.

Kalıcı kekemelik ağırlıklı olarak genetik ve nörolojik temellidir; ailenin konuşma tarzı ya da yaşanmış bir korku tek başına kekemelik oluşturmaz. Kaygı ve baskı kekemeliği artırabilir; ancak nedeni değildir. Dolayısıyla kendinizi suçlamanız için hiçbir gerekçe yoktur.

Ne Zaman Uzmana Başvurmalı?

Tikler bir aydan uzun süredir devam ediyor ve yoğunlaşıyorsa, çocuğu rahatsız ediyor ya da okulda alay konusu olmaya başladıysa değerlendirme önerilir. Kekemelikte ise takılmaların altı aydan uzun sürmesi, çocuğun konuşmaktan kaçınmaya başlaması, ailede kekemelik öyküsü bulunması veya belirtilerin üç buçuk yaşından sonra ortaya çıkması erken başvuru nedenleridir.

Tedavi Süreci Nasıl İlerler?

Değerlendirme sürecinde tiklerin veya konuşma akıcılığındaki bozulmanın seyri ayrıntılı olarak ele alınır; tiklere sık eşlik edebilen dikkat eksikliği, obsesif kompulsif belirtiler ve kaygı taranır. Hafif seyreden tiklerde çoğu zaman ailenin bilgilendirilmesi ve doğru tutumun kazandırılması yeterli olur.

Gerektiğinde tikler için alışkanlığı tersine çevirme eğitimi gibi davranışçı yöntemler uygulanır; kekemelikte dil ve konuşma terapistiyle iş birliği içinde çalışılır. Günlük yaşamı belirgin biçimde etkileyen yoğun tiklerde ilaç tedavisi bir seçenektir ve ancak gerektiğinde, aile ile birlikte karar verilerek başlanır.

Ailelere Öneriler

Tik ve kekemelikte ailenin tutumu tedavinin en önemli parçalarından biridir:

• Tikleri fark ettiğinizde uyarmayın; yapma demek tikleri azaltmaz, artırır
• Kekeleyen çocuğunuzun sözünü tamamlamayın; sakin ve yavaş konuşarak model olun
• Göz temasını koruyun; nasıl söylediğine değil, ne söylediğine odaklanın
• Uyku düzenine ve dinlenmeye özen gösterin; yorgunluk belirtileri artırır
• Kardeşlerin veya çevrenin alay etmesine izin vermeyin, çocuğunuzun yanında olun